AI-geletterdheid: wat het is, en hoe je er als bedrijf aan voldoet

Wat is AI-geletterdheid precies?

AI-geletterdheid betekent dat medewerkers die met AI-systemen werken, begrijpen: wat het systeem wel en niet kan, waar de risico’s zitten (bijvoorbeeld dat een AI-model foute informatie kan genereren), en wanneer menselijke controle nodig is. Het is geen technische opleiding tot AI-specialist. Het is praktische kennis, afgestemd op de rol van de medewerker en de AI-toepassing die diegene gebruikt.

Is dit echt verplicht?

Ja. De AI Act verplicht organisaties die AI-systemen gebruiken of aanbieden om te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij het personeel en andere betrokkenen die met die systemen werken. Deze verplichting geldt breed: niet alleen voor bedrijven die zelf AI ontwikkelen, maar ook voor bedrijven die AI-tools inzetten binnen hun processen.

Voor wie geldt dit binnen je organisatie?

Niet voor iedereen op dezelfde manier. Het uitgangspunt is: geletterdheid afgestemd op wat iemand met AI doet.

• Medewerkers die dagelijks met een AI-tool werken (bijvoorbeeld een AI-agent voor klantenservice, of een documentverwerkingssysteem) moeten weten wat het systeem doet, wat de bekende beperkingen zijn, en wanneer ze moeten ingrijpen of escaleren.
• Leidinggevenden die beslissen over AI-inzet moeten begrijpen welke risico’s aan een toepassing verbonden zijn, ook zonder technische achtergrond.
• Iedereen die AI-output gebruikt voor besluitvorming (bijvoorbeeld een samenvatting die een AI-systeem heeft gemaakt) moet weten dat die output gecontroleerd moet worden, niet blind overgenomen.

Wat een praktisch trainingsprogramma bevat

Geen dagvullende cursus met certificaat, wel een paar concrete onderdelen.

• Wat AI wel en niet kan: uitleg op het niveau van de dagelijkse toepassing. Een AI-agent kan een e-mail samenvatten, maar kan zich vergissen in nuance of context.
• Waar de grenzen liggen bij deze specifieke toepassing: geen generieke AI-uitleg, maar toegespitst op het systeem dat de medewerker daadwerkelijk gebruikt.
• Wanneer een mens moet ingrijpen: concrete signalen zoals een onzeker antwoord, een ongebruikelijke situatie, of een beslissing met financiële of juridische impact.
• Hoe je een fout of vreemde uitkomst meldt: een duidelijk pad terug naar wie verantwoordelijk is voor het systeem.

Hoe pak je dit praktisch aan?

In vier stappen, die samen ook meteen de basis leggen voor de bredere AI Act-verplichtingen.

• Stap 1: inventariseer welke AI-systemen er gebruikt worden, en door wie.
• Stap 2: bepaal per systeem en per rol wat er relevant is om te weten. Een verkoper die een AI-agent voor leadopvolging gebruikt, heeft andere kennis nodig dan een financieel medewerker die AI-factuurverwerking gebruikt.
• Stap 3: richt een kort, terugkerend trainingsmoment in, geen eenmalige sessie. AI-systemen en hun toepassingen veranderen; geletterdheid is geen vinkje dat je één keer zet.
• Stap 4: leg vast wat er is gedaan. Documentatie van wie welke training heeft gehad, is onderdeel van kunnen aantonen dat je aan de verplichting voldoet.

Wat als je hier niets mee doet?

Naast het formele nalevingsrisico is er een praktisch risico: medewerkers die AI-output blind vertrouwen zonder te weten wanneer ze moeten twijfelen, veroorzaken vaker fouten dan medewerkers die goed getraind zijn. AI-geletterdheid is dus niet alleen compliance. Het is ook waarom AI-implementaties bij het ene bedrijf goed landen en bij het andere voor problemen zorgen.